Ο διευθυντής Τομέα Τεχνολογίας της ΙΒΜ, Άγγελος Βλαχόπουλος αναλύει το πώς το AI, το SovereignCloudκαι η κυβερνοασφάλεια επαναπροσδιορίζουν την ανθεκτικότητα κρατών και οργανισμών.
Συνέντευξη στον Νίκο Σαράφογλου
Μπορεί μια χώρα να μιλά για ψηφιακή ανεξαρτησία χωρίς ένα ισχυρό οικοσύστημα AI;
Στο σημερινό περιβάλλον, η ψηφιακή ανεξαρτησία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ένα ισχυρό και ώριμο οικοσύστημα τεχνητής νοημοσύνης. Ο έλεγχος των δεδομένων —πού αποθηκεύονται, πώς διαχειρίζονται και υπό ποιο κανονιστικό πλαίσιο επεξεργάζονται— έχει εξελιχθεί σε στρατηγικό ζήτημα για κράτη και επιχειρήσεις. Η ψηφιακή κυριαρχία δεν σημαίνει τεχνολογική απομόνωση, αλλά τη δυνατότητα μιας χώρας ή ενός οργανισμού να διαχειρίζεται και να προστατεύει κρίσιμα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, όπως δεδομένα και μοντέλα AI, μέσα στο δικό του ρυθμιστικό και επιχειρησιακό πλαίσιο. Σύμφωνα με την IBM, αυτό απαιτεί ασφαλείς υποδομές, τοπικές τεχνολογικές δυνατότητες και ένα οικοσύστημα AI που επιτρέπει τον ελεγχόμενο σχεδιασμό, την ανάπτυξη και την κλιμάκωση λύσεων. Για τον λόγο αυτό, η IBM υποστηρίζει τον συνδυασμό hybrid cloud, ισχυρής διακυβέρνησης δεδομένων και AI βασισμένου σε ανοικτές πλατφόρμες, ώστε οι οργανισμοί να διατηρούν τον έλεγχο χωρίς να περιορίζουν την καινοτομία. Χωρίς αυτές τις δυνατότητες, η εξάρτηση από εξωτερικές τεχνολογίες περιορίζει ουσιαστικά την πραγματική αυτονομία.
Πόσο κοντά βρισκόμαστε σε συστήματα που λαμβάνουν αυτόνομα επιχειρησιακές αποφάσεις;
Για την IBM, η αυτονομία των συστημάτων πρέπει να λειτουργεί με το μοντέλο «human in the loop», όπου ο άνθρωπος καθορίζει τους στόχους, επιβλέπει τα αποτελέσματα και διατηρεί τη δυνατότητα παρέμβασης σε κρίσιμες αποφάσεις. Ο στόχος δεν είναι η αντικατάσταση της ανθρώπινης κρίσης, αλλά η ενίσχυσή της μέσω συστημάτων που λειτουργούν με μεγαλύτερη ταχύτητα και κλίμακα. Άλλο είναι η αυτοματοποίηση μιας καθημερινής λειτουργίας χαμηλού ρίσκου και άλλο η λήψη στρατηγικών οικονομικών αποφάσεων. Η IBM προσεγγίζει το AI σε επιχειρησιακά περιβάλλοντα μέσα από ισχυρά πλαίσια AI governance, τα οποία διασφαλίζουν διαφάνεια, ανθρώπινη εποπτεία και έλεγχο σε όλο τον κύκλο ζωής των μοντέλων. Το μοντέλο που προτείνει βασίζεται σε έξυπνη διακυβέρνηση, όπου τα συστήματα μπορούν να αυτοματοποιούν διαδικασίες σε μεγάλη κλίμακα, αλλά η ευθύνη, η ιχνηλασιμότητα των αποφάσεων και ο ανθρώπινος έλεγχος παραμένουν κεντρικά στοιχεία της λειτουργίας μιας επιχείρησης.
Ποιες είναι οι μεγαλύτερες ανησυχίες των CEOs όταν ακούν για Agentic AI;
Οι μεγαλύτερες ανησυχίες των CEOs γύρω από το Agentic AI δεν αφορούν τόσο την ίδια την τεχνολογία, όσο τον πραγματικό αντίκτυπο που θα έχει στους οργανισμούς, στη διαχείριση κινδύνου και στην απόδοση των επενδύσεων. Σύμφωνα με το IBM Institute for Business Value, πολλοί επικεφαλής επιχειρήσεων αναγνωρίζουν ότι η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η ενσωμάτωση του AI στον πυρήνα της επιχείρησης χωρίς να δημιουργείται επιπλέον τεχνολογική πολυπλοκότητα. Το 50% των στελεχών δηλώνει ότι η ταχεία υιοθέτηση νέων τεχνολογιών έχει οδηγήσει σε αποσυνδεδεμένα τεχνολογικά περιβάλλοντα μέσα στις ίδιες τις επιχειρήσεις τους. Παράλληλα, εντείνονται οι ανησυχίες για την αξιοπιστία και τη διακυβέρνηση των έξυπνων συστημάτων. Μελέτες της IBM δείχνουν ότι το 57% των CEOs ανησυχεί για ζητήματα ασφάλειας δεδομένων, ενώ το 48% εκφράζει προβληματισμό για bias και ακρίβεια μοντέλων AI. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές επιχειρήσεις δίνουν προτεραιότητα σε ισχυρά governance frameworks και σε ανθρώπινο έλεγχο πριν επεκτείνουν το αυτόνομο AI σε κρίσιμες λειτουργίες.
Με τις κυβερνοαπειλές να αυξάνονται και τα κανονιστικά πλαίσια να γίνονται αυστηρότερα, το Sovereign Cloud έχει μετατραπεί πλέον σε ανάγκη;
Για την IBM, το Sovereign Cloud αποτελεί πλέον αναγκαιότητα και όχι επιλογή. Σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογία λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος για οικονομίες και κρίσιμους τομείς, τα κράτη και οι οργανισμοί πρέπει να διασφαλίζουν τον έλεγχο των κρίσιμων τμημάτων της ψηφιακής τους υποδομής. Η ψηφιακή κυριαρχία σημαίνει ότι οι οργανισμοί μπορούν να αξιοποιούν παγκόσμιες τεχνολογίες, διατηρώντας όμως τον έλεγχο των κρίσιμων δεδομένων και συστημάτων τους σε τοπικό επίπεδο, χωρίς εξάρτηση από τρίτους. Σε αυτό το πλαίσιο, η προτεραιότητα δεν είναι τόσο η προέλευση της τεχνολογίας, όσο η εμπιστοσύνη, η ασφάλεια και ο έλεγχος της λειτουργίας της.
Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι AI agents λειτουργούν με διαφάνεια, λογοδοσία και κανονιστική συμμόρφωση;
Για την IBM, η διασφάλιση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της συμμόρφωσης των AI agents απαιτεί μια ολοκληρωμένη στρατηγική που βασίζεται στη διακυβέρνηση, την ιχνηλασιμότητα και τη συνεχή παρακολούθηση. Αυτό σημαίνει ότι τα συστήματα πρέπει να διαθέτουν μηχανισμούς explainability, ώστε να είναι κατανοητό πώς και γιατί λαμβάνονται οι αποφάσεις. Επιπρόσθετα, απαιτούνται εργαλεία AI governance που επιτρέπουν τον έλεγχο ολόκληρου του κύκλου ζωής ενός μοντέλου —από την ανάπτυξη μέχρι την παραγωγική λειτουργία και τη συνεχή παρακολούθηση. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης σε πολιτικές πρόσβασης, μηχανισμούς ελέγχου και συνεχείς audits για τη συμμόρφωση με κανονιστικά πλαίσια και απαιτήσεις προστασίας δεδομένων. Η IBM θεωρεί ότι μόνο μέσα από τον συνδυασμό τεχνολογίας, διαδικασιών και ανθρώπινης εποπτείας μπορούν να δημιουργηθούν αξιόπιστα και υπεύθυνα συστήματα AI που να ανταποκρίνονται στις νομικές και ηθικές απαιτήσεις της σύγχρονης εποχής.
Ποια έργα της IBM τα τελευταία χρόνια θεωρείτε ότι έχουν αλλάξει ουσιαστικά την καθημερινότητα πολιτών ή επιχειρήσεων;
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συνεργασία της IBM με τη L’Oréal, όπου αναπτύσσεται μοντέλο generative AI για τη δημιουργία και βελτιστοποίηση καλλυντικών προϊόντων. Το σύστημα αναλύει μεγάλους όγκους επιστημονικών δεδομένων, συμβάλλοντας στην αξιοποίηση πιο βιώσιμων πρώτων υλών και στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και υλικών στις παραγωγικές διαδικασίες. Στον τομέα του digital experience, ξεχωρίζει η συνεργασία με τη Scuderia Ferrari HP, όπου η IBM επανασχεδίασε την ψηφιακή πλατφόρμα των φιλάθλων αξιοποιώντας AI και real-time analytics. Η νέα εφαρμογή δημιουργεί αυτόματα αγωνιστικά summaries, προσωποποιεί το περιεχόμενο και παρέχει ζωντανή πληροφόρηση βασισμένη σε εκατομμύρια telemetry δεδομένων. Παράλληλα, πλατφόρμες όπως το watsonx επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να αξιοποιούν αποτελεσματικότερα τα δεδομένα τους, να βελτιστοποιούν διαδικασίες και να ενισχύουν τη λήψη αποφάσεων, επηρεάζοντας άμεσα την ανταγωνιστικότητα και την αποδοτικότητά τους.
Υπάρχουν ήδη παραδείγματα στην Ελλάδα ή την Ευρώπη όπου το AI έχει βελτιώσει κρίσιμες υποδομές;
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μελλοντική υπόσχεση για την Ελλάδα. Ήδη χρησιμοποιείται για την ενίσχυση κρίσιμων υποδομών και υπηρεσιών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο ΑΔΜΗΕ, όπου εφαρμόζεται σύστημα διαχείρισης και πρόβλεψης βλαβών βασισμένο στο IBM Maximo. Μέσω machine learning και real-time δεδομένων, το σύστημα μπορεί να προβλέπει αστοχίες εξοπλισμού πριν αυτές συμβούν, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα του εθνικού δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας. Στον τομέα της υγείας, η IBM συμμετέχει σε έργα real-time health monitoring που αναμένεται να βελτιώσουν σημαντικά τις δυνατότητες ανάλυσης, παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων στον δημόσιο τομέα υγείας. Επιπλέον, το AI ενσωματώνεται όλο και περισσότερο και στη λειτουργία του Δημοσίου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ψηφιοποίηση και η εννοιολογική αναζήτηση των διπλωματικών και ιστορικών αρχείων του Υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας με τεχνολογία IBM Watson, επιτρέποντας ασφαλή και έξυπνη πρόσβαση σε τεράστιο όγκο ευαίσθητων εγγράφων.
Πώς μπορεί η τεχνολογία να συμβάλει σε πιο ανθεκτικές κοινωνίες απέναντι σε ενεργειακές, κλιματικές και γεωπολιτικές κρίσεις;
Η τεχνολογία μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία πιο ανθεκτικών κοινωνιών, αρκεί να αξιοποιείται στρατηγικά και σε μεγάλη κλίμακα. Στον ενεργειακό τομέα, τεχνολογίες όπως το AI, τα data analytics και τα real-time monitoring systems ενισχύουν την ανθεκτικότητα και την ασφάλεια των υποδομών, επιτρέποντας predictive maintenance, καλύτερη διαχείριση δικτύων και αποτελεσματικότερη ενσωμάτωση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Απέναντι στις κλιματικές προκλήσεις, το AI μπορεί να υποστηρίξει συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για πυρκαγιές, πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα, ενώ οι ψηφιακές πλατφόρμες βοηθούν στον καλύτερο συντονισμό των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης. Ακόμη, σε περιόδους γεωπολιτικής ή οικονομικής αστάθειας, οι ασφαλείς και διαλειτουργικές ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες αποτελούν κρίσιμο παράγοντα επιχειρησιακής συνέχειας και εθνικής ανθεκτικότητας.
Ποιος είναι σήμερα ο μεγαλύτερος κίνδυνος; Η κυβερνοασφάλεια, η παραπληροφόρηση μέσω AI ή η ανεξέλεγκτη αυτοματοποίηση;
Για την IBM, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι μία συγκεκριμένη τεχνολογία, αλλά η ανεπαρκής διαχείριση της σύγκλισης μεταξύ AI, αυτοματοποίησης και κυβερνοασφάλειας. Η αυτοματοποίηση λειτουργεί ήδη σε μεγάλη κλίμακα, όμως απαιτεί ισχυρή διακυβέρνηση, έλεγχο και εποπτεία —ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με AI. Ο πραγματικός κίνδυνος δεν βρίσκεται στην ίδια την τεχνολογία, αλλά στην ανεξέλεγκτη χρήση της. Στο πεδίο της κυβερνοασφάλειας, η IBM υπογραμμίζει την ανάγκη προετοιμασίας απέναντι στις νέες απειλές, προωθώντας approaches post-quantum cryptography για την προστασία δεδομένων στο μέλλον του quantum computing. Παράλληλα, απέναντι σε φαινόμενα παραπληροφόρησης που δημιουργούνται μέσω AI, η εταιρεία υποστηρίζει transparent και explainable συστήματα με ισχυρούς μηχανισμούς governance.
Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να εξελιχθεί σε εργαλείο αστάθειας;
Η τεχνητή νοημοσύνη, όπως κάθε ισχυρή τεχνολογία, μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους εάν δεν διαχειριστεί σωστά. Ωστόσο, η IBM θεωρεί ότι, μέσα από κατάλληλα governance και regulatory frameworks, το AI μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός προόδου και όχι ως παράγοντας αστάθειας. Κεντρικό ρόλο παίζει η ανάπτυξη transparent, accountable και governed AI systems, με έλεγχο στα δεδομένα, στα μοντέλα και στη χρήση τους. Η IBM υποστηρίζει ένα μοντέλο βασισμένο σε open standards, ανθρώπινη εποπτεία και κανονιστική συμμόρφωση. Με αυτές τις προϋποθέσεις, το AI μπορεί να αξιοποιηθεί με ασφάλεια, ενισχύοντας την εμπιστοσύνη, την καινοτομία και την επιχειρησιακή αξία.
Κινούνται οι κυβερνήσεις σε επίπεδο ρυθμιστικού πλαισίου σε σχέση με την ταχύτητα εξέλιξης της τεχνολογίας;
Οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να ακολουθήσουν τον ρυθμό εξέλιξης της τεχνολογίας, ιδιαίτερα στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η επιτάχυνση της νομοθεσίας, αλλά και η δημιουργία αποτελεσματικών μοντέλων governance. Η IBM δίνει έμφαση στην ανάγκη για robust governance frameworks που επιτρέπουν συνεχή έλεγχο στον τρόπο ανάπτυξης και χρήσης των νέων τεχνολογιών, μέσα από monitoring, risk management, traceability και compliance μηχανισμούς. Σε αυτό το πλαίσιο, η εταιρεία συμμετέχει στην AI Alliance, μια πρωτοβουλία που προωθεί την ανοικτή, υπεύθυνη και συνεργατική ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Πώς θα είναι μια επιχείρηση το 2030 με πλήρως ανεπτυγμένο Agentic AI;
Σύμφωνα με το όραμα της IBM, η επιχείρηση του 2030 θα λειτουργεί μέσα από ένα υβριδικό μοντέλο συνεργασίας ανθρώπων και AI agents. Οι AI agents δεν θα περιορίζονται μόνο στην αυτοματοποίηση εργασιών, αλλά θα λειτουργούν αυτόνομα μέσα σε προκαθορισμένα πλαίσια, λαμβάνοντας αποφάσεις, εκτελώντας διαδικασίες και συνεργαζόμενοι μεταξύ τους —πάντα υπό ανθρώπινη εποπτεία. Αυτό θα επιτρέψει στις επιχειρήσεις να λειτουργούν με μεγαλύτερη ευελιξία, να βελτιστοποιούν πολύπλοκες διαδικασίες και να επικεντρώνονται σε δραστηριότητες υψηλότερης στρατηγικής αξίας. Ο ρόλος των ανθρώπων θα μετατοπιστεί περισσότερο προς την επίβλεψη, την αξιολόγηση και τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων, με τη στήριξη AI συστημάτων που θα παρέχουν ανάλυση, recommendations και execution σε μεγάλη κλίμακα.
Αν έπρεπε να δώσετε μία μόνο στρατηγική συμβουλή στους CEOs σήμερα, ποια θα ήταν;
Η βασική στρατηγική συμβουλή είναι μία: να μην περιμένουν. Σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογία —και ειδικά το AI— επαναπροσδιορίζει κάθε κλάδο της οικονομίας, η καθυστέρηση υιοθέτησης αποτελεί και αυτή μια στρατηγική επιλογή, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια ανταγωνιστικότητας. Οι οργανισμοί που ήδη πειραματίζονται, εφαρμόζουν και επεκτείνουν λύσεις AI είναι αυτοί που αρχίζουν να αποκομίζουν ουσιαστική επιχειρησιακή αξία. Η IBM προτείνει μια πρακτική και σταδιακή προσέγγιση: ξεκίνημα με συγκεκριμένα use cases, μέτρηση αποτελεσμάτων και κλιμάκωση πάνω σε μια σταθερή βάση δεδομένων, hybrid cloud και governance. Δεν χρειάζεται να γίνουν όλα ταυτόχρονα —χρειάζεται όμως στρατηγική κατεύθυνση και αποφασιστικότητα.
